Ciepłownictwo systemowe w Polityce Energetycznej Polski

Ciepłownictwo to istotny sektor gospodarki, który w aktualnej Polityce Energetycznej Polski jest traktowany zdawkowo i zbyt ogólnikowo. Bez kompleksowego podejścia do szeroko rozumianego ciepłownictwa nie ma możliwości tworzenia ram prawnych wspierających jego rozwój. W szczególności odnosi się to do ciepłownictwa systemowego.
Ciepłownictwo, czyli dział gospodarki odpowiedzialny za wytwarzanie i przesył ciepła do odbiorów, zaspokaja jedną z najbardziej podstawowych potrzeb fizjologicznych człowieka. Komfort cieplny organizmu jest gwarancją jego prawidłowego funkcjonowania. Polska leży w klimacie, w którym trudno jest w naturalny sposób uzyskać właściwą temperaturę w pomieszczeniach. Przez większość roku musimy się dogrzewać, a ubiegłoroczne anomalie pogodowe przekonują, iż nierzadko nawet latem jesteśmy zmuszani do odkręcania kaloryferów. Polskie społeczeństwo i polska gospodarka nie byłyby w stanie funkcjonować bez branży ciepłowniczej. Zatem ważnym jest, aby sektor zajmował należne mu miejsce w strategii państwa odnoszącej się do wyzwań polskiej energetyki.
Aktualnie branża ciepłownicza w Polsce dzieli się na dwie zasadnicze części. Pierwszą część stanowi, regulowane na poziomie krajowym i unijnym, ciepłownictwo systemowe, które pokrywa w Polsce 42 proc. (w miastach 59 proc.) zapotrzebowania na ciepło. W drugiej części znajdujemy wszystkie inne formy zaopatrzenia w ciepło, które praktycznie pozostają poza jakimikolwiek uregulowaniami prawnymi. Ponieważ ciepłownictwo systemowe odgrywa kluczową rolę w sektorze ciepłowniczym Polityka Energetyczna powinna jednoznacznie precyzować cele dotyczące rozwoju tej części branży. Nie oznacza to jednak, że ciepłownictwo systemowe powinno ponosić wszystkie konsekwencje związane z realizacją polityki energetycznej. Z uwagi na skalę drugiej części ciepłownictwa oraz potrzebę zachowania równowagi z ciepłownictwem systemowym właściwym wydaje się wypracowanie rozwiązań wpływających na poprawę efektywności produkcji ciepła dla tej drugiej części ciepłownictwa w Polsce, poprzez objęcie tego segmentu przepisami dotyczącymi poprawy efektywności energetycznej i ochrony środowiska, czy też poprzez odpowiednią politykę podatkową stymulującą rodzaj wykorzystywanych nośników energetycznych oraz odpowiednią efektywność ich wykorzystywania. Obecny mechanizm poprawy efektywności energetycznej oparty na systemie białych certyfikatów nie kreuje powszechnych zachowań proefektywnościowych w potężnej grupie osób fizycznych i prawnych. Trzeba bowiem pamiętać, że na przykład w zakresie uzyskania przez Polskę ogólnego udziału OZE na poziomie 15% w 2020 roku (dla ciepłownictwa ten poziom wynosi 17%) obowiązek ten dotyczy całego sektora, a nie tylko ciepłownictwa systemowego. Dlatego należałoby rozważyć przyjęcie procentowego udziału ciepłownictwa systemowego w wykonywaniu wyznaczonych przez UE zadań. Uwzględnienie nieuregulowanej części sektora byłoby szansą dla Polski na efektywniejsze i, co bardzo ważne, tańsze wypełnienie zobowiązań unijnych w tym zakresie.
Jednym z zagadnień niezbędnych do realizacji celów polityki energetycznej jest konieczność sporządzenie przez Polskę mapy ciepła, czyli kompleksowej analizy i oceny potencjału zastosowania wysokosprawnej kogeneracji oraz efektywnych systemów ciepłowniczych i chłodniczych. Do przygotowania takiego dokumentu państwa członkowskie UE zobowiązuje Dyrektywa o efektywności energetycznej. Dzięki mapie ciepła podmioty z branży ciepłowniczej powinny otrzymać narzędzie wsparcia dla budowy strategii rozwoju inwestycji infrastrukturalnych. Ułatwi ona identyfikację miejsc, w których produkcja i dystrybucja ciepła systemowego jest ekonomicznie najkorzystniejsza, a także pomoże planistom określić obszary priorytetowe dla projektów z zakresu energetyki zawodowej. Mapa ciepła powinna również wskazywać miejsca dla nowych lub rozbudowywanych instalacji energetycznych. Nowe inwestycje w sieci ciepłownicze lub rozbudowa istniejących to działania konieczne w kontekście wzrostu efektywności energetycznej, co wiąże się z priorytetami Unii Europejskiej.

Dla zrównoważonego rozwoju całej branży ciepłowniczej, ciepłownictwo systemowe powinno być uwolnione spod regulacji taryfowych, bądź regulowane według zasad zachęcających do efektywnego działania przedsiębiorstw (poprzez zastosowanie na przykład formuły ex post zatwierdzania taryf). Takie rozwiązanie m.in. wspierałoby i zwiększało pewność inwestycyjną przedsiębiorstw ciepłowniczych. Rozwój ciepłownictwa hamuje także brak ustawowego rozwiązania regulującego stany prawne energetycznej infrastruktury liniowej, w zakresie nowych inwestycji, jak i infrastruktury istniejącej. Obecnie ok. 80% sieci ciepłowniczych w Polsce nie ma uregulowanych stanów prawnych. Brak rozwiązań ustawowych zmniejsza bezpieczeństwo energetyczne, utrudnia inwestycje rozwojowe oraz generuje nieuzasadniony wzrost kosztów dla odbiorców ciepła systemowego. Branży potrzebne są także rozwiązania prawne, które ułatwią, a niekiedy wręcz umożliwią aplikowanie firmom ciepłowniczym o środki unijne w perspektywie finansowej 2014-2020. Trzeba pamiętać, iż zmieniły się zasady unijne dotyczące pomocy publicznej. Wprowadzono rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych oraz wytyczne w sprawie pomocy na ochronę środowiska i energetykę, które wykluczyły ciepłownictwo systemowe i elektroenergetykę, z możliwości pozyskiwania środków unijnych z tzw. pomocy regionalnej. To oznacza mniejszą możliwość wykorzystania środków unijnych w planowanych i niezbędnych inwestycjach. Trzeba zatem z pełną świadomością na poziomie strategicznego dokumentu przesądzić o tym, że krajowe dokumenty muszą sprzyjać potencjalnym inwestorom.